ปวดประจำเดือนส่งผลกับสมอง
อาการปวดประจำเดือนและความผิดปกติทางอารมณ์ที่ผู้หญิงจำนวนมากต้องเผชิญในแต่ละเดือน เป็นปรากฏการณ์ที่อธิบายได้ด้วยกลไกทางสรีรวิทยา โดยมี ฮอร์โมนเพศหญิง “เอสโตรเจน” เป็นตัวแปรสำคัญ
การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนและผลกระทบต่อสมอง
หมอประชาเล่าว่าในช่วงก่อนและระหว่างมีประจำเดือน ระดับ เอสโตรเจนจะลดลงอย่างชัดเจน การเปลี่ยนแปลงนี้มีผลต่อทั้งเซลล์สมองและระบบหลอดเลือดในสมองโดยตรง เมื่อเอสโตรเจนลดลง จะส่งผลให้สารสื่อประสาทที่เกี่ยวข้องกับความสุข เช่น เซโรโทนิน (Serotonin) และ เอนดอร์ฟิน (Endorphin) ลดลงตามไปด้วย นี่คือสาเหตุที่ผู้หญิงมักมีอาการหงุดหงิด อารมณ์แปรปรวน หรือรู้สึกไม่สดใสในช่วง “วันนั้นแดงเดือน”
ในทางกลับกัน ช่วงที่มีการตกไข่ ระดับเอสโตรเจนจะสูงขึ้นมาก ทำให้ผนังมดลูกหนาขึ้นและร่างกายมีการเก็บเกลือ ส่งผลให้เกิดภาวะบวมน้ำ ผู้หญิงจึงมักรู้สึกแน่นท้องหรือไม่สบายตัวก่อนมีประจำเดือน
เอสโตรเจนกับอาการปวดศีรษะและไมเกรน
การลดลงของเอสโตรเจนในช่วงมีประจำเดือนยังสัมพันธ์กับการเพิ่มขึ้นของอาการปวดศีรษะและไมเกรน โดยมีงานวิจัยพบว่า ผู้หญิงมีโอกาสปวดไมเกรนเพิ่มขึ้นเกือบ 2 เท่าในช่วงมีประจำเดือน เอสโตรเจนยังมีผลต่อสารที่เรียกว่า CGRP (Calcitonin Gene-Related Peptide) ซึ่งเป็นโมเลกุลที่เกี่ยวข้องกับการอักเสบและการขยายตัวของหลอดเลือดในสมอง เมื่อมีมากเกินไป จะกระตุ้นให้เกิดไมเกรนได้ง่ายขึ้น
นอกจากนี้ เอสโตรเจนยังส่งผลต่อการทำงานของตับ โดยกระตุ้นให้สร้างสารที่ทำให้เลือดแข็งตัวมากขึ้น การใช้ยาคุมกำเนิดที่มีส่วนผสมของเอสโตรเจน จึงอาจเพิ่มความเสี่ยงในการเกิดภาวะลิ่มเลือดอุดตันในหลอดเลือดดำ ไม่ว่าจะเป็นที่สมอง ขา หรือปอด
วิธีการป้องกันและบรรเทาอาการ
แม้อาการเหล่านี้จะสัมพันธ์กับการเปลี่ยนแปลงตามธรรมชาติของร่างกาย แต่สามารถบรรเทาและป้องกันได้ด้วยแนวทางดังต่อไปนี้
การนอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอ
การนอนหลับที่เหมาะสมช่วยรักษาสมดุลของสารสื่อประสาท ทำให้ระดับเซโรโทนินและเอนดอร์ฟินไม่ลดลงมากเกินไป ส่งผลให้อารมณ์คงที่และลดอาการปวดศีรษะการลดความเครียด
การทำกิจกรรมที่ช่วยให้ผ่อนคลาย เช่น การนั่งสมาธิ การร้องเพลง หรือการทำงานอดิเรกที่ชื่นชอบ จะช่วยลดความตึงเครียดทางอารมณ์และจิตใจการออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ
การออกกำลังกายช่วยปรับสมดุลร่างกาย กระตุ้นการหลั่งเอนดอร์ฟิน และช่วยกำจัดของเสียที่อาจสะสมในสมองการรับประทานอาหารที่เหมาะสม
โดยเฉพาะอาหารที่อุดมไปด้วย แมกนีเซียม เช่น ถั่วหลากชนิดและเมล็ดทานตะวัน เนื่องจากแมกนีเซียมมีส่วนช่วยลดความรุนแรงของอาการปวดไมเกรน
อาการปวดประจำเดือนและอาการร่วมต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นอารมณ์แปรปรวน ภาวะบวมน้ำ หรืออาการปวดศีรษะรุนแรง ล้วนเกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนแปลงของระดับฮอร์โมนเอสโตรเจน การทำความเข้าใจกลไกเหล่านี้ช่วยให้ผู้หญิงสามารถดูแลตนเองได้อย่างถูกวิธี ทั้งการพักผ่อนให้เพียงพอ ลดความเครียด ออกกำลังกาย และเลือกรับประทานอาหารที่มีประโยชน์
ท้ายที่สุด การใส่ใจสุขภาพในช่วงก่อนและระหว่างประจำเดือนอย่างเหมาะสม จะช่วยให้ผู้หญิงสามารถผ่านช่วงเวลานี้ไปได้อย่างสมดุลทั้งร่างกายและจิตใจ